De anatomie van aderen
Het aderstelsel in de benen bestaat uit een oppervlakkig en een diep systeem.
- Het oppervlakkige systeem bestaat uit kleine aders die als een netwerk om het been heen liggen. Ongeveer 10-20% van het bloed uit dit systeem verzamelt zich in twee grotere stamaders: de vena saphena magna (VSM) en de vena saphena parva (VSP). Deze monden respectievelijk uit in het diepe systeem bij de lies en de knieholte.
- Het diepe systeem voert 90% van het bloed af en is ingebed in de beenspieren. Via verbindingsaders (perforerende aderen) wordt bloed van het oppervlakkige naar het diepe systeem vervoerd.
De functie van aderen
Aderen zorgen voor de terugstroom van bloed naar het hart. Dit gebeurt door de spierpomp, waarbij het aanspannen van spieren tijdens beweging het bloed in de diepe aders omhoog duwt. De kuitspierpomp is hierin het belangrijkst. Zelfs wanneer men zit, kan beweging van de voeten de bloedcirculatie bevorderen.
In de aderen zitten kleppen die voorkomen dat bloed terugstroomt.
Hoe ontstaan spataderen?
Wanneer aderen verwijden, sluiten de kleppen niet meer goed. Dit kan ook gebeuren als de kleppen beschadigd raken, bijvoorbeeld door trombose. Hierdoor ontstaat een terugstroom van bloed, wat leidt tot verhoogde druk en verdere verwijding van de ader. Dit proces zet zichzelf voort en veroorzaakt spataderen.
Verschillende factoren spelen een rol in het ontstaan van spataderen:
- Erfelijkheid – Spataderen ontstaan vaak door een aangeboren zwakte van het bindweefsel.
- Zwaartekracht – Omdat mensen rechtop lopen, ontwikkelen spataderen zich voornamelijk in de onderbenen.
- Zwangerschap – Hormonale veranderingen en de druk van de groeiende baarmoeder op de aderen verhogen het risico op spataderen.
- Hormonale factoren – De invloed van hormonen (bijvoorbeeld de anticonceptiepil) is nog niet volledig opgehelderd, maar veel vrouwen ervaren verergering van spataderen rondom de menstruatie.
- Staand beroep – Beroepen waarbij langdurig wordt gestaan en getild (bijvoorbeeld kappers, fabrieksarbeiders) vergroten het risico op spataderen.
- Trombosebeen – Een vroegere trombose kan diepe aderen beschadigen en leiden tot verhoogde druk in het oppervlakkige systeem, waardoor spataderen ontstaan.
- Overgewicht – Dit verhoogt de kans op spataderen door extra druk op de bloedvaten.
Wat zijn de klachten en verschijnselen?
Spataderen kunnen klachten veroorzaken, waaronder:
- Een moe, loom of zwaar gevoel in de benen.
- Jeuk, tintelingen of rusteloze benen.
- In zeldzame gevallen pijn of een bloeding uit een spatader.
- Oedeem (vochtophoping) rond de enkels door een slechte terugstroom van bloed.
- In ernstige gevallen pigmentvlekken, eczeem, huidverharding of zelfs een open been (ulcus cruris venosum).
Veel mensen ervaren echter geen klachten en vinden spataderen vooral cosmetisch storend.
Hoe wordt de diagnose gesteld?
De arts beoordeelt spataderen door lichamelijk onderzoek in een staande houding. Aanvullend onderzoek wordt gedaan om de functie van de diepe aderen te bepalen en de beste behandelmethode te kiezen.
Belangrijke onderzoeken zijn:
- Doppler-onderzoek – Een pijnloos onderzoek waarbij de bloedstroom in de aderen hoorbaar wordt gemaakt met ultrageluidsgolven.
- Duplexonderzoek – Een combinatie van Doppler en echografie, waarmee de werking van kleppen en de aanwezigheid van eventuele bloedstolsels zichtbaar worden gemaakt.
Behandelingsopties
Spataderen kunnen op verschillende manieren behandeld worden.
1. Compressietherapie
- Elastische verbanden of kousen helpen de bloedcirculatie en verminderen klachten.
2. Sclero-compressietherapie (dichtspuiten)
- De spataderen worden ingespoten met een vloeistof of schuim die de aderwanden aan elkaar plakken, waarna deze verschrompelen.
3. Operatieve verwijdering
- Ambulante flebectomie – Kleine spataderen worden onder plaatselijke verdoving verwijderd via mini-incisies.
- Crossectomie en strippen – De stamader wordt via een kleine incisie bij de lies of knieholte afgesloten en verwijderd met een stripdraad.
4. Endoveneuze technieken (katheterbehandelingen)
- Radiofrequente ablatie (RFA) en endoveneuze lasertherapie (EVLT) – Via een katheter wordt de ader van binnenuit dichtgeschroeid. Dit is minder ingrijpend dan strippen en zorgt voor een snel herstel.
Vaak worden verschillende methodes gecombineerd voor het beste resultaat.
Complicaties
De meeste behandelingen verlopen zonder problemen, maar mogelijke complicaties zijn:
- Blauwe plekken en lichte pijn na de behandeling.
- Huidverkleuringen en in zeldzame gevallen beschadiging van omliggende weefsels.
- Zeer zeldzaam: trombose of longembolie.
Wat kunt u zelf doen?
- Beweeg regelmatig, vooral wandelen helpt.
- Vermijd langdurig staan, stilzitten en warmte.
- Leg bij langdurig zitten de benen hoger om de bloedcirculatie te bevorderen.
Wat zijn de vooruitzichten?
Het succes van een behandeling hangt af van de oorzaak en de omvang van de spataderen. Bij sommige mensen keren spataderen na enkele jaren terug, bij anderen blijven ze langdurig weg. De behandeling verwijdert bestaande spataderen, maar voorkomt niet dat nieuwe spataderen ontstaan.